کلک خیال
وبلاگ گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی شهرستان دلفان
گروه ادبیات بروجرد
گروه ادبیات ناحیه 1 خرم آباد
گروه ادبيات ناحيه 2 خرم آباد
گروه ادبیات ازنا
گروه ادبیات دورود
گروه ادبيات اليگودرز 1
گروه ادبيات اليگودرز 2
گروه ادبيات فارسي الشتر
گروه ادبيات پلدختر
گروه ادبيات زاغه
گروه ادبيات ويسيان
گروه ادبیات کوهدشت
گروه ادبیات طرحان
گروه ادبیات رومشکان
گروه ادبيات سپيددشت
گروه ادبيات معمولان
گروه ادبیات استان همدان
شبكه آموزشي رشد

خودآزمايي درس 14

 (علاقه هاي مجاز) صفحه 102

1-     در شعرها و جمله هاي زير ، علاقه ي مجازهاي  مشخص شده را تعيين كنيد .

0سر : علاقه محليه- به معني تصميم و انديشه         

0سر : علاقه كليه- همه ي سر را گفته ولي بخشي ازسر مورد نظر است .    

0قلم : علاقه آليه - قلم ابزار نوشتن است .  

0حلق : علاقه جزيي ( دهان )چون حلق جزيي از دهان است .

0سير : علاقه سببيه - زيرا سيري سبب بيزاري و كسالت است .

0ماه :  علاقه لازميه - مهتاب زيرا نور لازمه وهمراه ماه است .     

0عالمي : علاقه محليه - عالم مجاز از مردم عالم است .

2-     مجازهايي كه دربيت به كار رفته است معين كنيد ؛ قرينه ي آن ها را نشان دهيد و نوع علاقه رابيان نمايد .

0 سرم: علاقه كليه: چون موي سر سپيده شده است نه تمام سر               سپيد شدن قرينه ي آن است .

0 جهان : علاقه كليه و محليه : مجاز از امكانات زندگي و نعمت دنيا است     قرينه : (خوردم ) 

0 بيت : مجاز (از شعر )     علاقه : جزئيه         قرينه :  مي گفت      (كوه مي سفت)    كوه مجاز از سنگ       علاقه  : كليه          قرينه : مي سفت          

0 ايران : مجاز از مردم و پهلوانان ايراني     قرينه : برآشفت                علاقه : محليه وكليه       

0خون : مجازازكشتن ومرگ          قرينه : اضافه شدن ناحق به خون         علاقه : لازميه   

0 صفرا : مجاز ازخشم           علاقه : سببيه            قرينه : برنيامدم

0الحمد : مجاز از فاتحه         علاقه : جزئيه           قرينه : خواندن بعد از مرگ

0 دم ( در هر دو مورد) : مجاز           علاقه : سببيه         قرينه در اولي : شنو         قرينه دومي : راحت پديد شود

0 دينار و درم : مجاز از ثروت    علاقه : جزئيه      قرينه :كل بيت       سر اول مجاز از وجود و جان   علاقه : جزئيه       قرينه : بقيه ي عبارت                سردوم مجاز از انديشه    علاقه : محليه    قرينه : اضافه  شدن دينار و درم به سر

- دست (هردو مورد ) مجاز از قدرت     علاقه : آليه       قرينه : بقيه ي جمله

- چشم ، مجاز از كل وجود          علاقه : جزئيه          قرينه : نخفت

- جهان : مجاز از مردم مملكت            علاقه : محليه            قرينه : انجمن شد

3-     واژه هاي زير را درمعني مجازي به كار ببريد .

شهر : شهربه استقبالش آمده بود . ( مجاز از مردم شهر)                  قلم : او  قلمي گيرا دارد.(مجاز از توانايي نوشتن)

چشم : چشمش به من افتاد . (مجاز از  نگاه )                                   زبان : او شيرين زبان است .( مجاز از  سخن )    

دست : دستم بريد . (مجاز از انگشت )                                             سر : سر م به شدت درد مي كرد‌. (مجاز از قسمتي از سر)         خورشيد : خورشيد در دلش طلوع كرد. (مجاز از اميد )

4- واژه هاي زير را به صورت مجاز و استعاره به كار ببريد.

ماه زمين را روشن كرد .( مجاز از نور ماه)                                   دوش ديدم به خواب كه ماهي برآمدي «حافظ»( استعاره  از يار )

پرنده اي  بر سرو آواز مي خواند . (مجازاز شاخه ي سرو  )          سرو : سرو ي آمد ( استعاره از يار)

 

خود آزمايي درس 15

 ( كنايه ) صفحه 107

درجمله ها و شعرهاي زير كنايات را مشخص كنيد ، مفهوم آن ها را بيان كنيد .

0ريش سفيد : كنايه از باتجربه بودن يكي از نشانه هاي با تجربگي پيري وريش سفيدي است .

0گهي پشت بر زين : كنايه از  پيروزي يا قدرتمند وتوانا بودن/گهي زين به پشت : كنايه از شكست خوردن  يا خوار شدن . 0كِشتنِ جو  و گندم ستاندن : كنايه از اين كه هر عملي نتيجه ي خود را دارد  ، يعني نتيجه بدي كردن ، بدي ديدن است .    

0قيمت مقطوع است : كنايه از چانه نزنيد . 

0سر فرو نياوردن : كنايه ازتسليم نشدن و فروتن نشدن   

0 دهان به دهان گشتن سخن : كنايه ازشايعه و رواج  پيدا كردن سخن .

0هر كجا پاي نهد: كنايه ازواردشدن به جايي / دست ندارندش پيش : كنايه ازمانع نشدن . جلو اورا نمي گيرند .

0دست روي دست گذاشتن : كنايه از بي كار نشستن     

0مصراع دوم : هر عملي عكس العملي دارد. نتيجه خوبي كردن،خوبي ديدن است و نتيجه ي بدي كردن،بدي ديدن است.    

0 دست از دامن بدار: كنايه از رها كردن      

0جاي بودن نديد : كنايه از فرار كردن    

0بنشاندت پيش آموزگار : كنايه از آموختن واقرار به ناداني/ بازي كردن روزگار : كنايه از پيشامد و اتفاق غيرمنتظره و حيله   

0دستش نگيرم : كنايه از مانع نشدن

0دل پيش كسي داشتن : كنايه از عاشق بودن./ ريش در دست ديگري داشتن : اختيارخودرا  به دست ديگري دادن  است .  

0پاي لغزيدن : كنايه از خطا كردن يا دچارگرفتاري ومشكل ناگهاني  شدن .    

0با هم يك زبانند: كنايه از متحد بودن  / كمان را زه كن : كنايه از براي جنگ ودفاع آماده شدن / سنگ بر باره ببر :  كنايه از براي جنگ و دفاع آماده شو .

 

خود آزمايي درس 16

 ( موسيقي دروني و معنوي شعر ، واج آرايي ) صفحه 114

- دربيت هاي زير واج آرايي را بيابيد و شمار هر صامت  يا مصوت تكراري را تعيين كنيد .

1- 7 بار صامت ( س) ، 7بار صامت (ت وط) ، 6 بار مصوت (الف)، 8 بار مصوت (ــَ )

2- 7 بارصامت ( س، ت )  و تكرار مصوت( ـَ)‌11 بار

3- 6  بارصامت هاي ( ل ،ب) مصوت (آ)  5 بار

4- 8  بار صامت (ل) ، 9 بار صامت (م)   صامت ( ع) 4بار

5- 9 بار صامت (ن)  صامت (م) 6 بار ،  مصوت بلند (ا) 7 بار مصوت (ــ )  7بار.  

6-6بار صامت (ر) ، 5 بار صامت (ش ، د)     ، 10 بار مصوت كوتاه (ــ)

7- 9 بار صامت (د) ، 8 بار مصوت بلند (ا)    6بار صامت (م)     

8- 11  بار صامت (ر) ، 6 بار صامت ( ه ،ح ) 

9- 3 بار صامت (ش) ، 5 بار صامت (ن)   مصوت ـَ 7 بار

10- 6 بار صامت ( س ، ت ) ، 6 بار مصوت بلند (ي)   صامت    (م )  5 بار

11- 6 بار صامت (م) ، 5 بار صامت (ن) ،  7 بار مصوت بلند (‌او)    صامت( ر)  6 بار

12- 4 بار صامت (ش) ، 5 بار مصوت بلند (ا) ، 7 بار مصوت كوتاه (ــ ) صامت  ( ت ) 7 بار

13- 6 بار صامت ( خ ) ، 4 بار صامت ( ب)       صامت  (ل ) 4 بار

خود آزمايي درس 17

 ( سجع ، انواع سجع ) صفحه 117

درجمله هاي زير سجع را نشان دهيد .

1- چراغ و داغ : سجع مطرف                               2- برآيد و نپايد : سجع متوازي

3- حيف و طرح : سجع متوازن     خريدي و  دادي: مطرف               4-دسترس و كس : سجع مطرف

5-نهفتني وپيمودني : سجع مطرف      گفتني  و نمودني : مطرف       6-بي زر ، بي پر ، بي بر، بي در : سجع متوازي               

7- عزيز ، ذليل : سجع متوازن       علم و مال : سجع متوازن     8-خورد ، مرد: سجع متوازي - كشت ، هشت : سجع متوازي

 

(انواع سجع) صفحه ي 119

1-     دراشعار وجمله هاي زير ، سجع ها را بيابيد ، درباره ي ارزش موسيقايي هريك اظهار نظر كنيد .

1-زاينده ، پاينده : سجع متوازي (داراي ارزش والا )                       2= بيازارد ، بيارد : سجع مطرف (نوع متوسط)

3- ترازو ، بازو : سجع مطرف (نوع متوسط)                 4-خوب ، مكتوب : مطرف (نوع متوسط)       سورت ، سيرت : متوازي (ارزش بالا)    تحصيل ، ترتيل :  متوازي   ( ازرش موسيقيايي بالا)

5-محتاج ، مشتاق : سجع متوازن (ارزش موسيقايي اين سجع كم است )      6- محجوب ، معذور : سجع متوازن (ارزش موسيقايي آن كم است )          6-  تبريز ، خيز : مطرف (نوع متوسط) ، برداريد ، بگذاريد : متوازي (ارزش والا)

7-باغ ، داغ : سجع متوازي (داراي ارزش والا ) لاله ، ناله : متوازي (داراي ارزش والا)     ورد ، درد: سجع متوازي (داراي ارزش والا

8-منتعش و مشتعل : سجع متوازن ارزش موسيقايي آن كم است . مكتوب و مطلوب (متوازي ) 9- روز ، سوز : سجع متوازي (داراي ارزش والا) سوز با افروز سجع مطرف (ارزش متوسط )       10- گرم ، شرم ، نرم : سجع متوازي (داراي ارزش والا )    11-گردون ، افسون : سجع متوازي (ارزش والا )           12-كرامت ، سلامت : سجع متوازي (ارزش والا)       13-فرسود ، نگشود : سجع متوازي (ارزش والا) نگشود ، بود : سجع مطرف (ارزش متوسط )      14- رسيدي،كشيدي:سجع متوازي (ارزش والا) مي گذرم،مي نگرم :   سجع متوازي (ارزش والا) خورده : مرده : سجع متوازي (ارزش والا)

خودآزمايي درس18

(موازنه و ترصيع )صفحه ي 123  

آرايه ي موازنه دركدام يك ازبيت هاي زيربه كاررفته است؟علت آن رابيان كنيد.آيا درميان((موازنه ها ))ترصيع نيزديده مي شود ؟ آن را نيز تعيين كنيد . به ترتيب بيت ها :

1- موازنه   2- موازنه      3- موازنه         4- ندارد          5- موازنه            6- موازنه             7- موازنه               8-  موازنه

9- موازنه             10- موازنه              11- ندارد                   12- ترصيع               13- ندارد        14- موازنه     15- ترصيع              16- موازنه              17- موازنه               18- موازنه

 

جناس - صفحه ي 126

- دراشعار و جمله هاي زير ، جناس ها را بيابيد و اگر اختلافي در صامت ها يا مصوت ها  است ، بيان كنيد .

1-     روان ، روان : جناس تام  (جاري ، روح )

2-    صورت (نقاشي ، تصوير ) صورت (ظاهر ) : جناس تام

3-    سير ، شير : جناس ناقص اختلافي (اختلاف در صامت آغازي ) - زهره ، زهره : جناس ناقص حركتي (اختلاف در مصوت )

4-    شمع ، جمع : جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت آغازي ) - ما، ماه : جناس ناقص افزايشي (افزايش يك صامت )

5-     نماز ، نياز: جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت مياني ) درد ، كرد : جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت آغازي )

شاه ، شاد : جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت پاياني )      كينه ، سينه : جناس ناقص اختلافي (اختلاف در صامت آغازي ) آيين و آيينه ، جناس ناقص افزايشي (افزايش يك مصوت درپايان )

 

خود آزمايي درس19

( جناس تام)  صفحه ي 129

دراشعار وجمله هاي زير ، جناس تام را تعيين كنيد و معني هريك از اركان را بگوييد.

1-     روان‌ (روح وجان) ، روان ( جاري وزبان زد )                    2- ناي ( ني ) ، ناي ( نام يكي از زندان هاي مسعود سعد )

3-غريب ( عجيب ) ، غريب ( تنها وبيگانه ، دورمانده از شهر )     4-داد ( حق ) ، داد ( ادا كرد )

5-قلب ( مركز سپاه ) ، قلب ( دل )          6-چنگ ( ساز ) ، چنگ ( دست ، دراختيار بودن )    7- داد ( حق ) ، داد ( ادا كرد ) 

 

( جناس ناقص حركتي)صفحه 131

-دراشعار زير ، جناس هاي ناقص را بيابيد ومصوت هاي كوتاهي را كه ، با هم تفاوت دارند ، مشخص كنيد.

ملك ، ملك          بس ، كس (اختلافي)    2-دُرد، درد         3-مهر ، مهر          4-مهرت، مهرش         5-مي كني ، مي كني         ريش ، خويش (اختلافي)   

 

(جناس ناقص اختلافي)صفحه 134

- در ابيات زير ، جناس هاي ناقص را بيابيد و حرف هايي را كه متفاوت اند ، درآغاز ، ميان و پايان اركان نشان دهيد .

1-     بوي ، خوي ، جوي ( ب، خ ، ج)        2-درشت ، درست ( ش، س )/ درستي ، درشتي ( س ، ش)

3-جود ، سجود ( س) / جود ، وجود (و) - سجود ، وجود(س ، و )       4- جام ، كام (ج ، ك ) / كار ، كام ( ر ، م)

5-سوزد ، سازد ( و ، ا)                 6-جان ، جام ( ن ،م )                 7-مستي ، هستي ( م ، ه)         8-نماز ، نياز ( م ، ي ) 

 

(جناس ناقص افزايشي)صفحه 137

- در اشعار زير ، جناس هاي ناقص را بيابيد و هر نوع افزايشي را كه در اركان صورت گرفته است ، نشان دهيد .

1-     ما ، ماه ( افزايشي)      2-يارا، ياران (افزايشي)             3-آرام ، رام (افزايشي )              4-دوست ، دست (افزايشي)

5-جان ، جهان افزايشي / جان ، آن اختلافي       6-نياز ، ناز افزايشي / در ، درد (افزايشي)     7-درخش ، رخش (افزايشي )

8-كان ، مكان (افزايشي) / كار ، كان (اختلافي)      9-بر، سر (اختلافي) / سر ، سرو (افزايشي )

 

 

خودآزمايي درس 20

 (اشتقاق) صفحه 140

- آرايه ي اشتقاق را دربيت هاي زير بيابيد و صامت هاي مشترك را تعيين كنيد .

1-     يكساني  3 صامت (ش ع ر) در شعر وشعور و شاعر    2-يكساني  3صامت (خ ن د) در خندان ونخندد وهم ريشه بودن آنها

3-يكساني  3صامت (ح ر م) در حرم ، حريم ، حرمت و هم ريشه بودن  .    4-يكساني  3 صامت (د ل ل) در دليل ، دلالت

5-يكساني  3 صامت (ن ظ ر) در نظر، منظر . يكساني در واج ها ( ء ن د  ز)  در انداز و اندازيم .       6-يكساني 3 صامت ( م ح ب ) در محبان ، محبت / يكساني در 2 صامت ( ز ن ) در زنم ، زند    7-يكساني  واج هاي ( ب ي ن ) در بينند ، مي بينم / يكساني در واج هاي ( خ  ن ) در خوانند ، مي خوانم         8-يكساني  3 صامت ( ع ش ق ) در عاشق و معشوق

 

 

(تكرار وتصدير )  صفحه 142

   - دراشعار زير ، آرايه ي تكرار يا تصدير را پيدا كنيد و واژه هاي تكراري را معين نماييد. 

1-تكرار« جهان» 2 بار ، تكرار « در » 3 بار                                                                 2-تكرار« طيران » 2 بار         

3-تكرار  «خوش » 2 بار                                                                                  4- تكرار وتصدير« بار» 3 مرتبه     تكرار« دل»       

5-تكرار  «دوست » 3بار ، « جان » 2 بار                                                         6 -تكرار « شمع نكورويي » 2بار       

7-تكرار وتصدير « گل » 2بار ، تكرار « خيال » و « جهان » و «گنجد » 2 بار   8-تكرار «شكر »و«هم » 4 بار ، تكرار « قمر » 2 بار ،تكرار « اندر » 3بار      

9-تكرار « نماز» 2بار ، تكرار « باشد » و « تو» 2بار                                    10-تكرار « خواب وخور» 2بار ، تكرار « خويش » 2بار              11-تكرار « جان » 4 بار

خود آزمايي درس 21

 (مراعات نظير ) صفحه 146

ـ  درشعرها و عبارت هاي زير ، آرايه ي مراعات نظير را بيابيد و مشخص كنيد كه تناسب واژه ها از چه جهت است ؟

1-ابر ، باد ( ازنظر همراهي ) / مه ، خورشيد ، فلك ( مكاني )          2-شعاع ، آفتاب ( از نظرهمراهي ) / عقيق ، زر ، ياقوت ( از نظرجنس و نوع )      3-درد ، بنالد ، دردمند ، طبيب  ( از نظر همراهي )      4 - چمن ، گل ، خار ( از نظر همراهي )   5-سر، تن ، دست ( از نظرهمراهي)    6-كمان ، سپر ، پيكان ( از نظر نوعي و همراهي )     7-گفتار ، كردار ، رفتار ( از نظرهمراهي ) / زبان ، دست ، پا ( از نظر همراهي  )      8-تير ، دي ، ارديبهشت ( از نظر همراهي) / خاك وخشت ( از نظرجنس )    9-سر ، دل ، ديده ( از نظر همراهي  ) گهر ودريا  ( از نظر همراهي) 

 

 

 ( تلميح )  صفحه 150

- در بيت ها و عبارت هاي زير ، آرايه ي تلميح را مشخص كنيد و دانسته ي مورد نظر را در دو سطر توضيح دهيد .

1-خسرو وشيرين : تلميح دارد به عشق خسرو وشيرين ورقابت فرهادكوه كن با او در آن ميدان و روي آوردن خسرو به زني به نام «شكر» براي منصرف شدن ازعشق فرهاد .  

2-شاه تركان : تلميح دارد به حوادث زندگي سياوش : سياوش فرزند كاووس پرورش يافته ي رستم ، از آن جا كه به ابراز علاقه نامادري اش سودابه پاسخ نداد به خيانت متهم شد وبراي اثبات بي گناهي اش به سلامت از آتش گذشت با اين حال به خاطر وسوسه هاي نامادري اش مورد بي مهري پدر بود تا بالاخره بعد از جنگي بين ايران وتورانيان به شاه تركان (افراسياب ) پناه برد .او فرنگيس دختر افراسياب را به همسري برگزيد اما چندي بعد افراسياب در اثر بدگويي هاي گرسيوز ، برادر ويكي از پهلوانان افراسياب نسبت به سياوش بدبين وبدگمان شد و او را بي گناه كشت .

3-روضه و گندم : اشاره دارد به ماجراي آدم و حوا و خوردن گندم ميوه ممنوعه كه سبب شد تااو وهمسرش حوا از بهشت رانده شوند .   

4-پوردستان : تلميح دارد به بخش پاياني داستان رستم و شغاد . شغاد ، نابرادري رستم ، دختر شاه كابل را كه باج گزار رستم بود به زني گرفت پس از آن از رستم خواست كه از گرفتن باج ازشاه كابل صرف نظر كند اما رستم نپذيرفت شغاد با پدر زن خود بر ضد رستم نقشه اي كشيد  به اين ترتيب كه به ظاهر با خاطري آزرده كابل را ترك كرده وبه زابلستان آمد و از رستم خواست كه به كابل بيايد واز او رفع توهين كند شاه كابل هم به تزوير ، براي پوزش خواهي به پيشباز رستم رفت و او را به ميهماني وپس از آن به شكار گاه دعوت كرد در شكار گاه چندين چاه كه در آن خنجر وتيغ گذاشته شده وروي آن با خاك پوشيده بود ، سرراه او قرار داشت . رخش بوي خاك تازه را حس كرد وپيش نرفت اما رستم با تازيانه او را وادار به حركت كرد ، رخش جستي زد وبه ته چاه رفت و به اين ترتيب رستم و رخش هر دو كشته شدند .

5-به داستان «بيژن ومنيژه » تلميح دارد . بيژن ، پهلواني ايراني به فرمان كيخسرو و همراه با گرگين براي جنگ با گرازها عزيمت كرد ولي گرگين او را فريب داد وبه سوي دشتي برد كه منيژه ، دختر افراسياب در آن خيمه افراشته وجشن برپا كرده بود . بيژن ومنيژه عاشق يكديگر شدند . منيژه ، بيژن را به كاخ خود دعوت كرد. افراسياب پس از آگاهي از حضور بيژن در قصر ، او را اسير ودر چاهي زنداني كرد و دخترش را نيز سروپا برهنه از كاخ بيرون كرد . منيژه هر روز بر سر چاه مي رفت وناني را كه از راه گدايي به دست آورده بود به بيژن مي رساند . سرانجام رستم د رجامه ي بازرگانان به جست و جوي بيژن به توران آمد و به راهنمايي منيژه بر سرچاه رفت ، بيژن را نجات داد ومنيژه نيز با او به ايران گريخت .

6-تلميح دارد به عشق فرهاد نسبت به شيرين كه به شوق وصال او به كوه كني مي پردازد واز عشق او گريه وزاري فراوان مي كند وسرانجام با شنيدن خبر دورغ مرگ شيرين ، در را وصال او جان مي دهد .

7-تلميح درمصراع دوم است : قارون از خويشان حضرت موسي (ع) بود كه طبق روايات از او كيمياگري آموخت بسياري از فلزات را به زر تبديل وثروت بيشماري جمع كرد . پس از آن غرور مال ، او را نسبت به موسي نافرمان كرد . .. سرانجام به نفرين موسي زمين شكافت برداشت وقارون را با گنج فراوانش در خود فرو برد .

8-تلميح درپايان عبارت است «ظلوم و جهول » اشاره اي است به بخش پاياني آيه 72 سوره احزاب (33) انا عرضنا الامانه علي السموات والارض .فابين ان يحملنها واشفقن منها وحملها الانسان انه كان ظلوما جهولا.

9-تلميح درپايان جمله اول است اشاره به قحطي هفت ساله اي كه درمصر و كنعان روي داد وسبب شد كه برادران يوسف درطلب غله راهي مصر شوند وبارديگر به ديدار يوسف نائل گردند واز كار گذشته خويش پشيمان گردند واز طرفي حضرت يوسف با بيچارگان همدردي مي كرد.

خود آزمايي  درس 22

 ( تضمين ) صفحه 154

-          درشعرها و جمله هاي زير ، آرايه تضمين را بيابيد و مورد تضمين شده را تعيين كنيد .

1- همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي                     به پيام آشنايي بنوازد آشنا را

(شهريار اين شعر را از حافظ تضمين كرده است . )   2-كلم الناس علي قدر عقولهم (سعدي اين حديث را در نثر خود تضمين كرده است .)    3-بوي جوي موليان آيد همي (حافظ اين مصراع را از رودكي تضمين كرده است .)    4-احسن كما احسن  الله اليك

(سعدي در ضمن كلام خود اين آيه قرآن را آورده است .)     5-كل يوم هو في شأن   (آيه ي  قرآن است كه مولوي تضمين كرده است .)    6-روسربنه به بالين تنها مرا رها كن (اين مصراع از مولوي است كه دكتر شفيعي كدكني آن را تضمين كرده است .)

7-وقنا ربنا عذاب النار    (سعدي اين آيه ي قرآن را در ضمن سخن خود آورده است .)

8- گر بركنم دل از تو  و بردارم از تو مهر                             آن مهر بركه افكنم آن دل كجا برم ؟

(بيتي است از كمال الدين اسماعيل كه حافظ آن را تضمين كرده است .  )

 

 ( تضاد ) صفحه 158

- در شعرها و عبارت هاي زير ، آرايه ي تضاد را بيابيد .

1-بنشست ، برخاست  /برخاست ، بنشست         2-بسي ، هيچ /هستم ، نيستم / مي روم ، نروم      3-دشمن ، دوست  /

 بداند ، ندانم           4-رسيدم ، نرسيدم        5-ترشي ، شيرين / بد ، نيك خواه       6-آب ، آتش       7-نفرين ، دعا / تلخ ، شكر     8-دشمن ، دوست      9-نيك انجام ، بد فرجام     10-زود ، دير        11-برود، نرود           12- آب ، سنگ / دوستان ، دشمنان / زندگي ، مرگ 

خود آزمايي درس 23

 ( تناقض ) صفحه 162

آرايه ي تناقض را دربيت هاي زير بيابيد .

1-     بحر آتش 2-دولت فقر 3- جام غم خوردن به شادي كسي بدين غم شادماني مي كند   4- فقيران منعم ، گدايان شاه

 5- كسب جمعيت ( آرامش خاطر ازپريشاني زلف )    6-  پيدايي و پنهان ، پيدا و پنهان  7- مدد خواستن از باد براي برافروختن چراغ 8- شرم سرافرازي ، / معراجِ از پا افتادن

 

 (حس آميزي )  صفحه 164

در جمله ها وبيت ها ومصراع هاي زير آرايه ي حس آميزي را بيابيد .

1- لباس ( بينايي ) ، چشاندن ( چشايي )      2- قصه ( شنوايي ) ، رنگ ( بينايي )      3- شب ( بينايي ) ، نمناك ( لامسه )

4- بوي ( بويايي ) ، مي شنوم ( شنوايي ) ، رنگ ( بينايي ) ، مي شنوم ( شنوايي )      5- صداي ( شنوايي ) ، نديدم ( بينايي )

6- نجواي ( شنوايي ) ، نمناك ( لامسه )   7- بشنوي ( شنوايي ) ، بوي ( بويايي )      8- ترانه هاي (شنوايي ) ، شيرين ( چشايي ) بهانه هاي ( شنوايي ) ، رنگين ( بينايي )       9- سرنوشت ( شنوايي ) ، تر ( لامسه )  10- روشني ( ديدني ) ، بچشيم ( چشايي

خود آزمايي درس 24

 ( ايهام )  صفحه 168

در هر يك از بيت هاي زير ، آرايه ي ايهام را بيابيد ومعناي مختلف واژه اي كه اين آرايه را پديد مي آورد برشماريد .

1-بوي (1- بو ، 2- آرزو )      2-مردم دارش ( 1- خوش رفتار با مردم ، 2- چشمي كه داراي مردمك است )    3-مدام ( 1- شراب ،2- پيوسته ومداوم )     4-زدي ( 1- كوبيدن وضربه زدن ، 2- تابيدن )      5-راست ( 1- چشم راست ، 2-از روي حقيقت و درستي )  چشم چپ (1- چشم سمت چپ 2 –كج بيني وچپ بيني )     6-در نمي گيرد ( 1- موثر واقع نمي شود ،2- شعله ور نمي شود و نمي سوزد ) 7-دل سيه ( 1- نامهربان ، 2- نقطه ي سياه وسط چشم)،جانب هيچ آشنا نگاه ندارد(1- نگاه نمي كند،2- حمايت وجانبداري نمي كند )      8-رود ( 1- نهر آب ،2- نام سازي كه عود وبربط ناميده مي شود . 3-فرزند و دلبند )      9-مالك دينار ( 1- صاحب سكه ومال وثروت ، 2- نام عارف نامدار قرن دوم )

 

 (ايهام تناسب ) صفحه 171

1-درهريك از بيت هاي زير آرايه ي ايهام تناسب را بيابيد و ضمن بيان هردو معني ، مشخص كنيد كه واژه در معني دوم با كدام واژه ي ديگر تناسب دارد.

1-     چنگ : ( 1- يكي از ابزار موسيقي 2- چنگ دست ) در معني دوم  با سر تناسب دارد.

ضرب :(1- زدن 2- ضرب موسيقي)      بزن (1-زدن كتك 2-نواختن موسيقي)        بنوازم : ( 1- نوازشم كن 2-نواختن ساز )

همه ي موارد در معناي دوم با چنگ تناسب دارند .

2- شكر:  ( 1- ماده ي خوراكي شيرين   2- نام معشوق خسرو پرويز ) در معني دوم با  شيرين تناسب دارد

3- -رخ: ( 1- چهره ، صورت 2- مهره ي شطرنج) در معني دوم با پيل و شهمات تناسب دارد.

 اسب: ( 1- اسب سواري2-مهره ي شطرنج )                          پياده : (1- پياده شدن 2- مهره ي شطرنج) 

پيل:(1- نام حيوان 2- مهره شطرنج)                                     نطع : (1-  سفره 2- صفحه ي شطرنج)

در تمام موارد معاني دوم كه اصطلاحات شطرنج هستند با هم تناسب دارند.                               

4-مدام:( 1-پيوسته  2- شراب ) در معناي دوم با  مست تناسب دارد.

5- آيت ( 1- نشانه  2- آيه ي قرآن) در معني دوم  با تفسير تناسب دارد .

6- عود : (نام سازي است 2- ماده اي خوش بو) در معني دوم  با سوخت تناسب دارد

7- هزار  : ( عدد هزار  2- عندليب ) در معني دوم  با باغ تناسب دارد

خود آزمايي درس 25

 (لف و نشر )  صفحه 175

1-     در شعر ها و عبارتهاي زير ، آرايه ي لف و نشر را بيابيد و با نشان دادن لف ها و نشرها ، نوع آن ها را تعيين كنيد .

1- لف : فرو رفت و بر رفت        نشر : به ماهي نم خون و بر ماه ، گرد        =    لف و نشر مرتب

2- لف : ملك و دين        نشر : پادشاه بي حلم و زاهد بي علم       =     لف ونشر مرتب

3- لف : زيب فلك و زينت دهر       نشر: مه روي تو ، اشك چو پروين       =     لف و نشر مرتب

4- لف : آينه و ترازو         نشر : خموش و گويا              =لف و نشر مرتب

5- لف : دل و كشور     نشر : جمع و محمود    =     لف و نشر مرتب

6- لف : خال و خط        نشر : دام و دانه           =     لف و نشر مشوش

7- لف : عفو و خشم     - نشر : روز و شب   (لف و نشر مرتب) - لف : مهر و كين - نشر : شهد و سم    =      لف و نشر مرتب

8- لف : لب ضحاك و چشم فتان - نشر : كيد و سحر - لف ونشر مرتب - لف : كيد وسحر ، نشر : ضحاك وسامري -  مرتب

9-لف : روي وچشم - نشر : گهر مي ريزد ، زر مي زند              - لف و نشر مشوش

10-  لف : شمشير و خنجر وگرز و كمند - نشر : بريد و دريد و شكست و ببست - لف و نشر و مرتب

لف : بريد و دريد و شكست و ببست - نشر : سرو سينه و پا و دست - لف و نشر مرتب 

 

 (اغراق ) صفحه 179

الف )اغراق هاي به كار رفته را در بيت هاوجمله ها زير بيابيد و آن ها را توضيح دهيد .

1-كل بيت اغراق است . ادعاي اغراق آميز در مورد لطافت بدن است اين لطافت به حدي است كه اگر به جاي پارچه ، لباسي از گلبرگ گل سرخ هم بر تن او كنند ، باز بدنش آزرده مي شود .

2- «هزار فرسنگ » ادعاي اغراق آميز و بيش از حدمعمول براي « فاصله بسيار دور » است .

3- كل بيت اغراق است . « درياي آب شدن كوه آهن » ادعاي اغراق آميز وبيش ازحدمعمول در مورد قدرت افراسياب است

4-«هزار من سنگ بالا بردن » ادعاي اغراق براي توانايي جسمي است .

5-توصيفي اغراق آميز درمورد زيبايي فردي به حدي كه سبب زيبايي زيورها گردد.

6-ادعاي اغراق آميز زيبايي شعرحافظ است به گونه اي كه حتي فرشتگان هم با آهنگ شعر او  به رقص در مي آيند 

7-شاعر هنر رامين را درنواختن چنگ ، اغراق آميز بيان كرده است كه از شنيدن صداي آن حتي سنگ به رقص در مي آيد .

8-شب و روز به فكر فردي بودن بيان اغراق آميز است درمورد توجه شاعر به محبوب خود .

9-اين كه گوش آدمي قصه ايمان را بشنود ومست شود ادعاي اغراق آميز وبيش از حد معمول است براي بيان تاثير ايمان ويقين

10-اداعاي اغراق آميز درمورد بارش شديد برف وزيادي آن به گونه اي كه زمين لقمه اي در دهان برف است .

2- سه مثال كه حاوي اغراق باشد خلق كنيد و بنويسيد

- زبانش مثل مسلسل كار مي كرد .            - مثل ابر بهاري گريه مي كرد         - از شدت تب مثل كوره مي سوخت .       

خود آزمايي درس 26

 ( حسن تعليل )  صفحه 183

1-درشعرهاي زيرآرا يه ي حسن تعليل رابيابيد.

£شاعر علت بارش باران را  ازابر ،شرمندگي  او ازچهره ي زيباي معشوق دانسته است كه مسلماَ اين علت واقعي نيست .                               

£در بيت دوم شمع (موم) خطاب به پروانه مي گويد علت سوختن و شعله ور شدن من اين است كه عسل (شيريني ) ازمن رفته است و  مانند فرهاد مي سوزم كه فقط علتي شاعرانه است البته در اين بيت شيريني با فرهاد ايهام تناسب دارد.

£علت شادابي درخت سرو را شاعر راستي و صداقت آن دانسته است كه البته فقط  علتي شاعرانه و اديبانه است.

£شاعر،  به سوي خورشيد رفتن ذره را به علت اديبانه ي همت عالي داشتن آن دانسته است .

£شاعر به زيبايي و رندي علت سياه كردن (رنگ كردن ) موهاي خود را نه پيري بلكه از آن مي داند كه به مصيبت مرگ جواني نشسته است .

£شاعر در اين بيت علت گوشه نشيني زاهدان را دلبري شاهدان بيان مي كندكه  دين و عقل را از بينندگان سلب مي كنند .

2-براي مثال هاي زير،علت ادبي ذكركنيد.                                                                                                                                                                          الف ) پرستو ها كوچ كرده اند  و برگها از اندوه ودوري آنان ، زرد و پژمرده اند .

ب) رود گريه كنان به سوي مادرش مي رود تا او را در  آغوش بگيرد .

3- براي حسن تعليل سه مثال خلق كنيد و بنويسيد .

الف –خورشيد از رفتار او شرمنده شد و زير ابر پنهان شد .          ب)چشمه ها از دوري مادرشان گريه مي كنند .

ج- در فصل بهار برگ ها ي درختان براي ديدن  خورشيد جوانه مي زنند .

4- ابيات زير را شرح كنيد و آرايه ي حسن تعليل را در آنها نشان دهيد .

£شاعر آمدن روز و طلوع خورشيدرا  به خاطر صداقت صبح دانسته است .

£شاعر براي از بين بردن  سايه و تاريكي زير شاخه هاي انبوه درختان  ، گلنار را مثل چراغي  تصور كرده ودرختان را با آن چراغاني كرده است يعني براي شكفتن گلنار  در زير برگهاي درخت كه  يك علت طبيعي است دليلي شاعرانه آورده است.

£شاعر علت بي كينه بودن خود را اين مي داند كه  دلش خانه عشق ومهر يار است وجايي براي كينه  ندارد .

£شاعر براي بارش ابر بهاري دليلي شاعرانه  آورده است  مي گويد چون ابر بهاري از بي وفايي وبد عهدي روزگار خبر دارد ومي داند كه روزگار اين گلهاي زيبا را هنگام پاييز نابود مي كند از آغاز تولد شان   به خاطرمرگ آن ها گريان است . 

 

 

-پايان-

 

 

 


موضوعات مرتبط: پاسخ خودآزمایی آرایه های ادبی از درس 14تا پایان
[ یکشنبه سوم مهر 1390 ] [ 2:29 ] [ گروه زبان و ادبیات فارسی متوسطه دلفان ]
درباره وبلاگ

به نام خداوند جان و خرد / گزین برتر اندیشه بر نگذرد
این وبلاگ با هدف اطلاع رسانی به همکاران و پاسخ گویی به سوالات ادبی دانش آموزان مقطع متوسطه ایجاد شده است دانش آموزان می توانند سوالات درسی خود را در زمینه های زبان و ادبیات فارسی ، آرایه های ادبی و تاریخ ادبیات در این وبلاگ قرار دهند تا حداکثر ظرف یک هفته پاسخ خود را در همین وبلاگ دریافت کنند .
حسین نظریان
سرگروه آموزشی زبان و ادبیات متوسطه شهرستان دلفان
موضوعات وب
امکانات وب